وي همچنين گفت: نخستين اثر استاد در سال 1342 در مورد حضرت عبدالعظيم حسني به رشته تأليف درآمد و در سال 82 شاهد چهلمين سال انتشار اين اثر بوديم. ايشان سال 42 كه به نجف سفر كرده بودند، <مسند عبدالعظيم حسني> را به <حاج آقا بزرگ تهراني> كه يكي از كتابشناسان برجسته هستند، نشان دادند. حاج آقابزرگ تهراني به ايشان مي‌گويند: <شما در اين كتاب سه كار مهم انجام داده‌ايد؛ اول اينكه همه رواياتي كه حضرت عبدالعظيم حسني(ع) از سه امام شنيده را از همه كتب جمع‌آوري كرده‌ايد. دوم اينكه 25 نفر از مشايخ و اساتيد او را به همراه 21 نفر از شاگردان عبدالعظيم معرفي كرده‌ايد و بعد هم شرح حال و بيوگرافي ايشان را نقل كرديد. ‌

مسجد جامعي در مورد ويژگي‌كاري عطاردي گفت: سبك كاري استاد همان سبك همشهري او بيهقي است. او بسيار سفر كرده و به بسياري از كتابخانه‌هاي جهان سرزده است و جهان را قدم به قدم رفته است. او خيلي از جزئيات كتابخانه‌هاي دنيا را مي‌داند و آثار شيعي و اسلامي را در ذهن خود ثبت كرده و تتبع او براساس تحقيقات ميداني است. اغلب نوشته‌هاي او نقل از جايي نيست و به دليل شركت او در محافل علمي و رخدادهاي فرهنگي با بسياري از حوادث آميخته شده و ايشان را تبديل به يك شخصيت مجسم دائره‌المعارفي كرده است. مسجدجامعي هدف از برگزاري اين همايش را معرفي علامه شيخ عزيزا... عطاردي به عموم مردم به عنوان دايره‌المعارف علمي شيعي عنوان كرد. ‌

نخستين سفر عطاردي در سال 44 با مشرف شدن به مكه و مدينه و اقامت طولاني در آنجا حادث شد. پس از آن به قصد مطالعه و تحقيق سفرهاي متعددي به هند، پاكستان، افغانستان، يمن، مصر، سوريه، لبنان، انگلستان، ايتاليا، هلند، فرانسه، بلژيك، آلمان، تركيه، روسيه، ازبكستان، تاجيكستان و تركمنستان داشته‌اند و اطلاعات وسيعي در اين سفرها جمع‌آوري مي‌كنند. خود استاد درباره سفرهايش مي‌گويد: <هنگامي كه فكر تأليف كتاب فرهنگ خراسان براي من پديد آمد و تصميم به اين كار خطير گرفتم، متوجه شدم كه اين موضوع بسيار وسيع بوده و نيازمند يك تحقيق جامع است و بايد بار سفر بربندم و از كتابخانه‌هاي داخل و خارج ديدن كنم و منابع و ماخذ جديدي به دست آورم. از اين رو نخست از كتابخانه‌هاي شهرهاي مختلف ايران ديدن كردم و در مراكز فرهنگي قم، مشهد، اصفهان، شيراز، يزد، همدان و تبريز به مطالعات خود ادامه دادم و از مخطوطات اين اماكن استفاده كردم و با رجال علم و ادب و محققان و دانشمندان در اين شهرها آشنا شدم. پس از ديدن كتابخانه‌هاي معروف در شهرها و مراكز استان‌ها تصميم گرفتم به خارج از كشور سفر كنم. >

‌ من تمام اين سفرها را با اتوبوس و ماشين و در بعضي موارد با كشتي طي مي‌كردم و در مدت اقامت به دليل مشكلات مالي، مساجد و مدارس و مراكز اسلامي را براي اسكان انتخاب مي‌كردم و به محض ورود به اين كشورها به كتابخانه‌ها و موزه‌ها مي‌رفتم و مطالعات و تحقيقاتم را آغاز مي‌كردم.> ‌

عضو هيات امناي موسسه فرهنگي خراسان مجموعه آثار علامه عطاردي را به سه بخش تقسيم كرد. 32 مورد تأليف و پژوهش، 9 مورد ترجمه، 8 مورد تصحيح و تحقيق و 3 مورد فهرست نگاري. همچنين 15 مورد از آنها در حال آماده سازي براي انتشار مي‌باشند. ‌

مجموعه مسانيد ائمه(ع) يكي از مجموعه آثار مهم شيخ عزيزا... عطاردي مي‌باشد. مسند مجموعه احاديثي است كه سنديت آن به معصوم برمي‌گردد. عطاردي تنها كسي است كه مسند حديث براي همه ائمه و معصومين نوشته و اكثر آنها اكنون در اختيار همگان قرار دارد. ‌

ايشان از سال 1358 ساعاتي از اوقات خود را به اين كار اختصاص داد و در مدت چندسال كليه كتب حديثي شيعه، اهل سنت، زيديه و اسماعيليه را مورد بررسي قرار داد و روايات ائمه اطهار(ع) را استخراج كرد و آنها را به ترتيب موضوع تدوين كرد. ‌

چاپ اين كتاب از سال 1368 شروع شده و تاكنون مسند فاطمه، امام حسن، امام حسين، امام سجاد، امام باقر، امام صادق، امام كاظم، امام رضا، امام جواد، امام هادي و امام حسن عسكري سلام ا... عليهم اجمعين چاپ و منتشر شده است. در اين ميان مسند اميرالمومنين(ع) در حال تنظيم است كه در آينده چاپ خواهد شد. اين مجموعه مسانيد اهل بيت (ع) حدود شصت مجلد خواهد شد. ‌

احمد مسجدجامعي در ادامه تشريح فعاليت‌ها و تلاش‌هاي علمي استاد عطاردي، با اشاره به اينكه استاد همچنين اقدم نسخ نهج‌البلاغه را پيدا كرده و آنها را تصحيح كرده است گفت: ديگر كار مهم و جامع استاد عطاردي پرداختن به خراسان و خراسان شناسي مي‌باشد. به دليل اينكه استاد خراسان را داراي جايگاه ويژه‌اي در فرهنگ ما مي‌داند و آن را فقط يك مقوله جغرافيايي قلمداد نمي‌كند، بلكه معتقد است يك مقوله فرهنگي است و ركن فرهنگ ملي و ديني ايران محسوب مي‌شود. وي افزود: از اين مجموعه 7 جلد تاكنون منتشر شده است و 20 جلد آن باقي‌مانده است كه به تدريج منتشر مي‌شوند. در بحث تاريخ‌نگاري تاكنون تأليفي به اين گستردگي در باب خراسان نداشته‌ايم اما ايشان موفق به انجام اين كار مي‌شوند. ‌

در ويژه‌نامه‌اي كه موسسه تحقيقات و توسعه علوم انساني به مناسبت گراميداشت استاد عطاردي منتشر كرده است در مورد تأليف اين مجموعه اين‌طور آمده است: <استاد عطاردي از چهل سال پيش تمام همت و توان خود را در جمع‌آوري اسناد و مدارك علمي مأخذ و منابع فرهنگي و تاريخي منطقه خراسان صرف كرده و در اين مورد از صدها كتابخانه در كشورهاي مختلف اسلامي و غيراسلامي ديدن نموده و هزاران نسخه خطي را بررسي كرده است. در اين مجموعه بزرگ موضوعات علمي، ادبي، سياسي، تاريخي جغرافيايي و هنري مورد بحث قرار مي‌گيرند و از رجال علم، ادب، سياست، عرفان و هنر سخن به ميان مي‌آيد و در حدود سي‌هزار عنوان براي اين كتاب جامع فراهم شده است.

غرض از تأليف اين كتاب بيان موقعيت و عظمت فرهنگي و سياسي ناحيه خراسان در دوره اسلام و نشان دادن فعاليت‌ها و علاقه مردمان اين مرز و بوم به فرهنگ و معارف اسلامي بوده است. مطالب اساسي اين كتاب جامع و فراگير در پنج موضوع تنظيم شده است: 1- شرح حال رجال علم، ادب، سياست، عرفان و هنر 2- تاريخ سياسي و اجتماعي خراسان از سال سي‌ويك هجري - كه مسلمانان وارد خراسان شدند - تا قرن معاصر 3- جغرافياي خراسان 4- آثار تاريخي: مساجد، مدارس، حسينيه‌ها، رباط‌ها، خانقا‌ه‌ها، مزارات و مقابر رجال علم و ادب 5- فهرست جامعي از آثار علمي و تأليفات علماي خراسان كه در كتابخانه‌هاي كشورهاي اسلامي به صورت خطي نگهداري مي‌شوند، تهيه شده و از آنها ميكروفيلم گرفته شده است.> ‌

مسجد جامعي يكي ديگر از فعاليت‌هاي استاد عزيزا... عطاردي را راه‌اندازي مركز فرهنگي خراسان ذكر كرد و گفت: اين مركز علاوه بر مجموعه يادداشت‌هاي ايشان حدود 10 هزار اثر برگزيده ديگر را در خود جاي داده است. وي افزود: هر چند امكانات وسيع مادي در اين مركز نداريم، مركز پشتوانه علمي بسيار معتبري دارد و هيأت موسس آن مشخص شده است. ما اميدواريم در روز تولد امام رضا(ع) شاهد راه‌اندازي و بهره‌برداري كامل مجموعه باشيم. ‌

از ديگر كارهاي مهم استاد كه هنوز به طور كامل ارائه نشده است تحقيق برروي شاهنامه فردوسي است. لغات عربي، جلوه‌هاي ادبي، ماخذ شاهنامه، زن در شاهنامه، كارهايي است كه تحقيقاتي در مورد شاهنامه به عمل آورده‌اند. ‌

استاد عطاردي، اماكن شاهنامه را شناسايي كرده است و خود شخصا در آن مكان‌ها حاضر شده و به طور ملموس‌تري به تحقيق پرداخته است. مسجدجامعي تحقيق درمورد مكان‌هاي ديگري از كشورمان را هم از ديگر كارهاي شگرف استاد عطاردي برشمرد. وي كه به عنوان عضو هيات علمي مركز فرهنگي خراسان مشغول به فعاليت است در اين‌باره گفت: مثلا درتهران منطقه‌اي به نام طرشت داريم. استاد معتقدند اين منطقه قبلا به نام برشت شناخته مي‌شده و از قرن چهارم مكان تدريس بزرگان بوده است كه خواجه نظام الملك نيز مدتي در آنجا تعليم مي‌ديده است. همچنين منطقه دولاب تهران منطقه‌اي بوده است كه طبري تاريخ نويس مشهور قرن چهارم در مجلس درسي در آنجا حاضر مي‌شده است و يا مثلا تحقيق مي‌كرده‌اند كه گنبد حضرت عبدالعظيم 300 سال قبل از گنبد امام رضا ساخته شده است. ‌

در بخش پاياني اين جلسه شيخ عزيزا... عطاردي خود به ميان خبرنگاران آمد به ذكر گوشه‌هايي از زندگي خويش پرداخت. استاد عطاردي بسيار پرقوت و شيرين سخن مي‌گفت و گويي هيچگاه غبار خستگي برتن او ننشسته است و تحقيق و تتبع جاني تازه به او مي‌بخشد. وي گفت: <طبق علاقه‌اي كه از كودكي داشتم، از همان اوايل جواني به دنبال كارهاي تصحيح متون رفتم و از سال 34 تا 40 مشغول تحصيل در نسخه‌هاي كهن بودم كه پس از پاورقي و حاشيه آنها را چاپ مي‌كردم. استاد عطاردي همچنين درباره مطالعات خود پيرامون خراسان گفت: درضمن مطالعات متوجه شدم منطقه خراسان منطقه مهمي در تاريخ اسلام از قرن 3 تا قرن 7 بوده است و ديدم كه بسياري از بزرگاني كه حتي در كتاب تاريخ بغداد از آنان ياد شده است اهل خراسان هستند. از اين روي طبق انگيزه شخصي به تحقيق در اين زمينه مشغول شدم و بزرگان زيادي همچون آقابزرگ تهراني، آيت ا... العظمي مرعشي، جلال‌الدين همايي، دكتر محمدجواد مشكور و سيدمحمد تقي‌محقق مرا مورد تشويق قرار دادند. همچنين شهيد مطهري در كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران نويد تأليف چنين كتابي را به مخاطبان خويش داده بود.> ‌

به گزارش ايسنا، حجت‌الاسلام والمسلمين سيد محمد خاتمي‌ در اين همايش، بزرگداشت استاد عطاردي را نه بزرگداشت يك فرد بلكه تقدير از شخصيت علمي متواضعي كه هيچ‌گاه در فعاليت‌هاي علميش انتظار تقدير نداشته و بي‌نگاه به نحوه‌انعكاس آثارش، به خلق اين آثار پرداخته، عنوان كرد. ‌

وي در ادامه، بزرگداشت استاد عطاردي را بزرگداشت فضيلت، آگاهي، تحقيق و پشتكار مثال زدني اين شخصيت علمي برشمرد و با يادآوري تنوع و كثرت آثار اين شخصيت علمي، آنها را از اين جهت در صورتي كه تحقق نمي‌يافت، امري محال و غيرقابل تصور برشمرد. ‌

خاتمي اضافه كرد: اگر بگويند اين آثار چگونه تهيه شده، شايد تصور شود موسسه‌اي با بودجه‌ي كلان پديدآورنده‌اين آثار باشد در حالي كه اين آثار را فردي با كمترين هزينه منتشر كرده است. ‌

وي هم‌چنين با يادآوري نحوه‌عملكرد استاد عطاردي در خلق آثارش كه كليه‌مراحل تحقيق، ترجمه و مجموعه كارهايي كه آفرينندگان يك اثر انجام مي‌دهند را به تنهايي انجام داده است، گفت: استاد در عين حال در خلق آثارش متعهد به معارف شيعي بوده و سعي كرده در حوزه‌اي فعاليت كند كه خاستگاه فرهنگي اسلامي در طول تاريخ يا بستر بسط آن بوده است. ‌

رئيس موسسه‌بين‌المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در ادامه از تمدن اسلامي به عنوان تنها تمدني كه حول محور يك متن شكل گرفت نام برد و گفت: هر تمدني گفتمان محوري دارد. در درون يك تمدن، گفتمان اصلي و گفتمان‌هاي فرعي و وابسته وجود دارند. ‌

وي در ادامه افزود: در اسلام تنوع گفتمان‌ها، حديث‌ها در درون يك فرهنگ واحد از شگفتي‌هاي تمدن اسلامي است و ما مشاهده مي‌كنيم در اين گفتمان‌ها تعهد به يك متن كه همان قرآن كريم است، وجود دارد. ‌

خاتمي با يادآوري اين‌كه در تمدن اسلامي، وحدت را در اوج شكوفايي اين فرهنگ مي‌توان ملاحظه كرد، تاكيد كرد: عامل وحدت در فرهنگ اسلامي در اوج شكوفايي آن، طايفه، خون و نژاد كه امروز در جوامع ديگر به ملاك وحدت تبديل شده نبوده است. ‌

وي در ادامه اضافه كرد: آثار استاد عطاردي در همه‌حوزه‌ها يكي از جنبه‌هاي مشتركي است كه ما را به بستر فرهنگ گران‌سنگي كه جان‌مايه‌ماست و بايد باشد، آشنا مي‌كند. ‌

خاتمي هم‌چنين اظهار داشت: اگر اين جان‌مايه كه در فرهنگ ما ريشه دارد همراه با نوعي جهان‌آگاهي شود، باز هم ملت اسلامي مي‌تواند حول محور قرآن كريم، تمدن‌آفرين باشد. ‌

رئيس موسسه‌بين‌المللي گفت‌وگوي فرهنگ‌ها و تمدن‌ها هم‌چنين با ابراز تاسف نسبت به اين‌كه تمدن غالب جهان در عصر حاضر، تمدن ديگري است، اظهار داشت: حول محور قرآن كريم، جهان اسلام مي‌تواند تمدني داشته باشد كه در عين پاسداري از اصول، فضايي ايجاد كند كه آزادي در كنار اخلاق، حق حاكميت انسان بر سرنوشت خود در كنار بندگي خدا و توسعه و پيشرفت در كنار قناعت و پرهيز از دنيازدگي تجربه شود. ‌

در اين همايش چهره‌هاي شناخته شده‌اي حضور يافتند كه از جمله آنها مي‌توان مهندس ميرحسين موسوي، آيت‌ا... امجد، حجت‌الاسلام والمسلمين علي يونسي وزير سابق اطلاعات، آيت‌ا... شيخ جعفر سبحاني، احمد مسجدجامعي وزير سابق فرهنگ و ارشاد اسلامي، سيدمهدي طباطبايي نماينده مجلس، حجت‌الاسلام والمسلمين محمدي ري‌شهري توليت آستان حرم عبدالعظيم اشاره كرد.