تاريخچه
سابقه نمايشگاه كتاب فرانكفورت به حدود ۵۰۰ سال قبل ميرسد! به فاصله كمي پس از آنكه گوتنبرگ در شهر ماينز (در نزديكي فرانكفورت) چاپ ماشيني با استفاده از حروف متحرك را اختراع كرد اولين نمايشگاه كتاب توسط كتابفروشان محلي برپا شد. جالب است كه اين نمايشگاه تا پايان قرن هفدهم مهمترين نمايشگاه كتاب در اروپا محسوب ميشد. اما در عصر روشنگري به دلايل مختلف سياسي و فرهنگي اين نمايشگاه جايگزين نمايشگاه كتاب لايپزيگ شد. بعد از جنگ جهاني دوم اولين نمايشگاه كتاب مجددا در سال ۱۹۴۹ در كليساي سنت پل برگزار شد. پس از آن نمايشگاه كتاب فرانكفورت مجددا مقام والاي خود را بازيافت.
عدم دخالت دولت، دليل موفقيت
بدون ترديد مهمترين دليل موفقيت و شهرت عالمگير نمايشگاه كتاب فرانكفورت عدم دخالت دولت و يا نهادهاي دولتي در برگزاري آن است. شايد بد نباشد در ادامه سراغ نمايشگاه خودمان برويم. در ايران هم دو دهه است كه نمايشگاه كتاب هر ساله برپا ميشود و صدالبته با تفاسيري كه درباره نمايشگاه فرانكفورت داده شد نميتوان اين دو را با هم قياس كرد. نمايشگاه كتاب ايران فقط به محلي براي عرضه و فروش كتاب تبديل شده است و البته كاركردي تفريحي ) funny function( هم پيدا كرده است. جوانان، دختران و پسران را همه ديده ايم كه براي خوشگذراني و گذراندن اوقات فراغت به نمايشگاه ميآيند. هم فال است و هم تماشا.
بگذريم، در ايران اما فقط چند سالي است كه اتحاديه ناشران ايران اين فرصت را پيدا كرده تا در برخي امور مربوط به برگزاري نمايشگاه دخالت كند و كارهايي انجام دهد. با همه اين احوال هنوز سايه دولت در برگزاري نمايشگاه سنگين است. مشكلات و معضلاتي هم وجود دارند كه ديگر همه از آن آگاهيم و امسال نيز با برپايي نمايشگاه در مصلي كلكسيون مشكلاتمان را تكميل كرديم. شايد اين خود بهترين گواه باشد بر اينكه دولت(هاي) مكرم بايد خود را كنار بكشد و اين مهم را به اهل فن بسپارد. اين مصلي حدود30 سال است كه در حال ساخته شدن است و هنوز هم تكميل نشده است، يعني هنوز نميتواند از پس كاركرد اصلي خودش بربيايد آن وقت ما براي آن كاركردي به كلي متفاوت از كاركرد اصلي تعريف ميكنيم.
به فرانكفورت بازگرديم. نمايشگاه كتاب فرانكفورت هر سال يك ميهمان ويژه هم دارد كه طبق قواعدي انتخاب ميشود. به عنوان مثال صنعت رو به گسترش نشر در هند و افزايش انتشار كتابهاي نويسندگان هندي به زبانهاي خارجي، اين كشور را به ميهمان ويژه نمايشگاه سال گذشته تبديل كرده بود. هر سال حدود 80 هزار عنوان كتاب در هند منتشر ميشود. از ديگر نكات قابل توجه اين است كه 70 نويسنده سرشناس هندي در روزهاي برپايي نمايشگاه در فرانكفورت حضور پيدا كردند و به ارائه آثار خود پرداختند. همچنين نمايشگاه هر سال بر موضوعي تمركز ميكند كه در سال قبل نمايشگاه بر آموزش و تشويق بر سواد آموزي متمركز شده بود. ديجيتالي شدن و روند جهاني سازي، باعث شده بود تا بر اهميت آموزش تاكيد شود. و در نهايت اينكه هر ساله نويسندگان مهمي نيز خود را به نمايشگاه ميرسانند تا آنها هم سهمي از اين رويداد مهم را به خود اختصاص دهند. كما اينكه در نمايشگاه پارسال گونتر گراس (نويسنده آلماني برنده جايزه نوبل ادبيات)، ايمره كرتژ و گائو چينگ ژيان (هر دو از جمله برندگان نوبل ادبيات)، زدي اسميت، دونا لئون، كن فالت و كايران دسايي(نامزد جايزه بوكر) در جشنواره حضور داشتند و به ايراد سخنراني و شركت در كارگاههاي آموزشي پرداختند.