تابستان امسال براي پليس ايران خيلي زودتر از هميشه آغاز شد. از ارديبهشتماه تاكنون نيروي انتظاميروزهاي داغي را پشت سر گذاشته است. اگر در اين مدت صفحات روزنامهها را نگاه ميكرديد، با روايات متنوعي مواجه ميشديد كه قهرمان آن پليس بود، پليسي كه امنيت را به جامعه هديه ميكند. اما هر داستان قهرمانانهاي نياز به يك ضدقهرمان هم دارد، آن انساني كه وجودش شر است و عدمش واجب. با اين تعريف، ضدقهرمان داستان ما كيست؟ سوال سختي است؟
شايد نتوان به زني كه روسرياش كميعقب رفته است، عنوان ضدقهرمان را اطلاق كرد. در اين صورت روايتهاي قهرمانانه از عمليات پليس و ستايش آنان دچار اشكال است چرا كه اين داستان هيچ ضدقهرماني ندارد. شايد هم ضدقهرمان داستان ما آن دزد و چاقوكشي باشد كه يك محله را به ستوه آورده است. ميبينيم كه اين روايت بازهم ايراد دارد چرا كه قهرمانان با دشمنان خود خارج از چارچوب قانون برخورد نميكنند، به گردنش آفتابه نمياندازد و... دوستان نويسنده بايد داستان را از نو بنويسند. اين نظر منتقدان است. طرح امنيت اجتماعي از دو ماه قبل آغاز شده و همچنان ادامه دارد. گفتوگوي اعتماد ملي با حجتالاسلاموالمسلمين محمدعلي رحماني، نماينده ولي فقيه و رئيس سازمان عقيدتي سياسي ناجا را بخوانيد
طرح امنيت اجتماعي ازسوي ناجا در ماههاي اخير واكنشهاي زيادي را در پي داشته است. گذشته از حمايتهايي كه از طريق تريبونهاي رسمينظام از اين طرح ميشود، بسياري هم از اين طرح انتقاد كردهاند، بهخصوص آنجا كه منجر به خشونت شدهاست. ديدگاه شما نسبت به اين طرح و شيوه اجراي آن چيست؟
همه ميدانيم كه امنيت داراي ابعاد گستردهاي است و يكي از وظايف مهم نيروي انتظامي تامين امنيت داخلي كشور است. در ديد وسيعتر، وظيفه ديگر آن تامين امنيت همه هموطنان به صورت عام در داخل كشور است، حتي پيگيري مسائل امنيتي هموطنان در خارج از كشور توسط پليس اينترپل براي احقاق حقوق هموطنان برعهده نيروي انتظامي است. در مقوله امنيت دو مقوله امنيت اجتماعي و امنيت اخلاقي از مهمترين مباحثي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. برقراري امنيت در جامعه اولا احتياج به بسترهايي دارد كه آسايش و آرامش و امنيت آفرين باشد و زمينهساز براي احساس امنيت باشد و مردم در جامعه احساس كنند كه زمينههاي امنيت برايشان فراهم شده است. فلسفه وجودي پليس هم همين است و مردم ميدانند كه قانون بايد اعمال شود و يكي از اجراكنندگان قانون پليس است. پليس بايد نظم را با ساز و كارهاي مناسب برقرار كند. افراد در جامعه به دنبال زندگي و انجام امور فردي و جمعيشان هستند و مايل هستند بدون نگراني و دغدغه مسائلشان را پيگيري بكنند. جامعه هم چه از پليس و چه از ارگانهاي ديگري كه در ايجاد امنيت داخلي سهيم هستند اين توقع را دارد تا بسترسازي لازم براي ايجاد امنيت و آرامش صورت بگيرد.
تعاريفي كه شما از مقوله <امنيت اجتماعي> و كاركرد پليس ارائه كرديد، اخلاقي و ايدهآل هستند. ولي ما در مرحله اجرا هميشه به مشكل برميخوريم، نمونه آن طرح تامين امنيت اجتماعي است. بحثهايي كه در جامعه و محافل وجود دارد اين است كه در اجراي اين طرح تندرويهاي زيادي انجام شدهاست. اين با توصيههاي مقام معظم رهبري نيز در تضاد است.
در بحث امنيت اجتماعي و اخلاقي - ضمن مشاركت نهادهاي ديگر در ايجاد بستر مناسب آن - وظيفه اجرايي به نيروي انتظامي سپرده شده است و همانطور كه اشاره كرديد مقام معظم رهبري و فرمانده كل قوا هم بر اين امر تاكيد دارند و ايشان فرمودهاند كه مبارزه با مفاسد اخلاقي و تامين امنيت اجتماعي كار بسيار بزرگ و مهمياست كه نيروي انتظامي نسبت به آن وظايف مشخصي دارد كه نبايد آن را دستكم گرفت.
جامعه از يك سو زمينههاي زيادي را براي ايجاد و برقراري امنيت اخلاقي داراست و از طرف ديگر افراد هنجارشكني هم وجود دارند كه به مسائل اجتماعي، حقوق جمعي و امنيت اجتماعي توجهي نميكنند. بر همين اساس از حدود دو سال پيش برنامهريزي كرديم براي اينكه بتوانيم در اين زمينه اقداماتي را انجام بدهيم. به گروههايي از پرسنل نيروي انتظامي براي برخورد با انواع ناهنجاريها آموزش داده شد. البته در گام اول بايد جنبه ارشادي و تذكر داشته باشد. چون به نظر من در جامعه ما جوانان، عموما زن و مرد حركتشان به سوي ناهنجاريها نيست. جامعه ايراني يك جامعه با فرهنگ و آگاه و با سابقه ارزشي است، چه از نظر ملي و چه از نظر اسلامي. ارزيابي كه در دو سال گذشته از اين اقدام داشتيم كاملا مثبت بود. اين تذكرات در مورد بسياري از اين ناهنجاريهاي مشهود در بعد پوششهاي نامناسب، تعرض به نواميس و... اثر گذاشته بود،به طوري كه نيمي از افراد نابهنجار اصلاح رفتاري پيداكردند، خيلي از افراد در پوششان رعايت بيشتري كردند و در محيطهاي امن و تعرضاتي كه توسط هنجارشكنها انجام ميشد، متوقف شد ضمن اينكه خيلي از خانوادهها هم در تماسهايي با ما رضايت خودشان را از طرح ابراز ميكردند.
كدام وضعيت بيشتر موثر بود؟ قبل از اعلان اجراي طرح يا بعد از آن؟
بعد از اعلان هم جواب مثبت بود. ولي به نظر من جريانهايي هم ميخواستند برخي را تشويق به ايستادگي در برابر اين طرح بكنند چرا كه منافعشان به خطر افتاده بود. همانطور كه ميدانيد انواع البسه به كشور ما وارد ميشود مردم كه نميتوانند فقط به توليد پوششي كه در داخل آن توليد ميشود اكتفا كنند به هر حال در اين زمينه تنوع وجود دارد.
در مورد تندرويهاي صورت گرفته به هنگام اجراي طرح سخني نگفتيد.
عليرغم اينكه ما چندين كانال كنترلي داشتيم متاسفانه در چند مورد نيروهاي ما هم تندروي داشتند.غير از تذكراتي كه به اين تيمهاي اجرايي داده ميشد، براي سلامت كار و اينكه خداي نخواسته تندروي نشود، بانوان پليس و عوامل نظارتي را هم در اين طرح دخيل كرديم. از طرف ديگر به اطلاع همه هموطنان رسانديم كه هركس از عوامل اجرا كننده طرح ارتقاي امنيت اجتماعي و اخلاقي جامعه ايرادي در گفتار و رفتار و برخورد مشاهده كرد، ميتواند مستقيما با شماره تلفن 197 تماس بگيرد و انتقادش را منعكس كند و يقين بداند كه آمادگي كامل براي برخورد با متخلف يا متخلفان وجود دارد و البته اين امر هم صورت گرفت. از مردم خواستيم كه هركجا شاهد زيادهروي بودند مراتب را به 110 اطلاع بدهند و ما وظيفه داريم كه نيروهايمان را در اسرع وقت بفرستيم. مثلا در حوزه كلانتري 127 كه در شرق تهران و محدوده نارمك است، يكي از گشتيهاي ما با خانمي مواجه ميشود و به ايشان تذكر ميدهد، اين خانم تمرد ميكند و پوشش خود را اصلاح نميكند. برخوردهايي بين پليس با آن خانم اتفاق ميافتد كه در وظيفه پليس نبوده، پليس به زور به اين خانم دستبند ميزند در صورتي كه چنين حقي ندارد. پليس زن به همين دليل همراه با اين گشتهاست كه اين نوع اتفاقها صورت نگيرد. وقتي مردم اين صحنهها را مشاهده ميكنند از اين رفتارهاي خشن ناراحت ميشوند. ضمنا ميبينند كه اين برخوردها خلاف شرع است در نتيجه به آن اعتراض ميكنند. آن فرد پليس هم همچنان اصرار داشته كه آن خانم را با زور سوار اتومبيل كند و به اماكني كه براي اين كار داير شده هدايت كند. ناظر ما خيلي فوري با پايگاهي كه مربوط به هدايت اين اقدامها هست، يعني كلانتري 127 تماس ميگيرد و در فاصله اندكي رئيس محترم آن كلانتري و بانواني كه آنجا به عنوان پليس زن شاغل هستند به همراه يكي، دو تا از ماموران به محل اجتماع عازم ميشوند و آن فرد را با خود ميبرند و به دليل اينكه خارج از ضابطه عمل كرده بود او را بازداشت ميكنند. در همين راستا،آن مامور بازداشت شد و دستهاي آن بانو را باز كردند و فرمانده كلانتري از ايشان عذرخواهي كرد و خواهش كرد كه شئونات را رعايت كند و آن خانم همانجا از نوع برخورد رئيس كلانتري تشكر كرد و گفت كه با شما حاضرم به كلانتري بيايم. از نظر رواني اين برخوردها بسيار مثبت است.
رعايت پوشش مناسب در بانوان موجب گسترش استفاده صحيح از توان، فكر و انديشه، بيش از نيمي از افراد جامعه در عرصههاي علم و سازندگي است. بنابراين وقتي ميدانيم كه رعايت پوشش تا اين حد اثرگذار است چرا بايد به عدهاي اجازه بدهيم كه اين امنيت اجتماعي، رواني و اخلاقي را بر هم بزنند.آيا كسي ترديد دارد كه حجاب باعث پاكيزگي روحي، آرامش رواني، در امان بودن از آزار و اذيت عوامل ناپاك و مخل به امنيت و هنجارشكن ميشود؟ بخشي از امنيت همهجانبه براي بانوان با رعايت پوشش مناسبي كه در حد و شان آنهاست تامين شود. من نميگويم خانمها حتما بايد چادر سر كنند آنچه مهم است اين است كه پوشش خانمها غيرمتعارف نباشد تا امنيت خودشان به خطر نيفتد.
پس شما هرگونه ضرب و شتم توسط عوامل پليس را غيرقانوني ميدانيد؟
بله، براي برقراري پوشش مناسب آنچه تاثيرگذار است، ارشاد و راهنمايي است و نبايد در تبليغ معروف و تشويق به خوبيها اعمال خشونت شود زيرا كه كار شايستهاي نيست، لذا اماكني معين شده كه در آنجا عدهاي از خانمها و افرادي كه از جنبههاي رواني اطلاعات لازم را دارند، مستقر هستند تا با كساني كه از سر ناآگاهي اصرار به پوشش نابهنجار دارند صحبت كنند و يا از باب مدگرايي و تقليد و تبعيت كوركورانه اينگونه در جامعه ظاهر ميشوند با تذكرات و دعوت از خانوادهها با حضور مادر يا پدر اقدامي اصلاحگرايانه صورت بگيرد. وظيفه ثانويه نيروي انتظاميدر برابر كساني كه از پذيرش راهنمايي استنكاف دارند اين است كه اين افراد را به مرجع قضايي هدايت كنند، هيچگونه برخورد خشني صورت نخواهد گرفت. لازم است توضيح دهم كه خوشبختانه براساس اطلاع من تعداد اندكي هم به مراجع قضايي معرفي شدهاند.
من با يكي از مجتهدين - كه نامشان را ذكر نميكنم - پيرامون همين موضوع صحبت كردم ايشان گفتند امر به معروف و نهي از منكر از واجبات تلقي ميشود ولي در اين مورد نهي از منكر تبديل به منكر اولي يعني ترس از حكومت اسلامي شده است. ايشان معتقد بودند در اين شرايط بايد از منكر اولي دوري كنيم كه مبادا در بين مردم خوف از حكومت اسلاميبه وجود بيايد.
امر به معروف و نهي از منكر در اسلام يك وظيفه همگاني است و همه اشخاص حق دارند كه بر كار يكديگر نظارت - و نه دخالت - داشته باشند. به اين معنا كه اگر شاهد يك ناهنجاري بودند، شخص را از اين كار باز بدارند. ما هزاران خوبي و نيكي و معروف داريم كه هر وقت به هم رسيديم بايد به يادآوري كنيم. يكي از اين موارد، مساله پوشش نامناسب است. اگر ما به وظيفه عموميمان عمل ميكرديم خيلي از ناهنجاريها را در جامعه نداشتيم.
در حكومت اسلامي علاوه بر مردم خود حاكميت وظيفهاي مهم دارد كه عامل گسترش امنيت فراگير بايد باشد و اصلا يكي از دلايل تشكيل حكومت در تمام دنيا برقراري نظم و آرامش است، يعني حكومت و قدرت براي اجراي عدالت است، براي اين است كه حكومت به همه افرادي كه در يك كشور زندگي ميكنند و حكومت منتخب مردم است زمينه رشد و تعالي مردم را فراهم كند و يكي از آن راهكارها در تمام دنيا از طريق پليس است. فقط نظارت عموميو تذكرات مردمي تحت عنوان امر به معروف و نهي از منكر نميتواند به تنهايي آسايش و امنيت و آرامش مردم را فراهم كند.
شما تاكيد زيادي بر ايجاد آرامش توسط پليس داريد. ميخواهيم شفافتر به اين قضيه پرداخته شود. با توجه به صحنههايي كه ما ديدهايم، به نظر ميرسد اقدامات پليس با اين آرامش در تعارض كامل است و چه بسا ناآراميهاي خيلي جديتري به وجود آورده است. به نظر ميرسد حدود جدي براي اينگونه اقدامات در نظر گرفته نشده است؛ هربار كه از كنار اين ماموران عبور كردهايم بلااستثنا يك دختر گريان را ديدهايم. همه اين مسائل باعث شده كه قبح خيلي چيزها ريخته شود. اگر بخواهيم حجاب را نهادينه كنيم به نظر نميرسد كه راه درستي را انتخاب كرده باشيم.
كاري كه نيروي انتظامي در زمينه ارتقاي امنيت اجتماعي انجام ميدهد علاوه بر اينكه براساس قانون صورت ميگيرد برخوردار از تجارب گذشته به ويژه اجراي آن در 2 سال گذشته است و اينكه ميفرماييد با چشم گريان دختران مواجه شدهايد بايد عرض كنم اين به خاطر خشونتآميز بودن برخوردها نيست، بلكه فريبي است كه اين دختران كم سن و سال خوردهاند و بدين صورت نابهنجار و لباس نامناسب را پوشيدهاند.
اما خود شما هم اشاره كرديد كه در بعضي اوقات تندرويهايي صورت گرفته است. در مجموع بازخورد اين طرح در ميان مردم چگونه بود؟ آيا واقعا زنان بيش از گذشته به حجاب روي آوردهاند؟
پديده بدحجابي يك آسيب اجتماعي است و از منظر آسيبشناسي اجتماعي مورد مطالعه قرار گرفته و براي رفع اين آسيب بايد اقداماتي صورت بگيرد. مطالعاتي هم در اين زمينه انجام شده است. من بيشتر روي پوشش نامناسب و عدم پوشش مناسب تكيه دارم و خيلي روي بيحجابي تاكيد نميكنم. به هر حال وقتي پوشش يك خانم نامناسب باشد چشمهاي هرزه هم به دنبال او خواهد رفت همين الان بسياري از مزاحمتهايي كه منجر به آسيبديدگي سخت ميشود معلول همين عدم رعايت پوشش است. اين غريزه است و وقتي دو طرف يكديگر را با ظاهري زيبا و فريبا ببينند ممكن است نسبت به هم احساس علاقه پيدا كنند. اين طبيعت بشر است وظيفه پليس پيشگيري از وقوع انحرافات اجتماعي و جرم در جامعه است و تنها هدف پليس بهسازي زندگي جمعي، خانوادگي، ايجاد امنيت، آسايش فردي و اجتماعي است چطور است كه ما احساس ميكنيم براي جامعه مناسب نيست هميشه يك عده گدا سر كوچهها و چهارراهها بايستند و حضور متكديان را سر هر چهارراه در هر محل به عنوان يك پديده تلخ تلقي ميكنيم؟ در اين باره از دولت پرسيده ميشود كه تامين اجتماعي و بهزيستي چه ميكند؟ نيروي انتظامي چه وظيفهاي دارد؟ چرا با شهرداريها هماهنگي نميكنند؟ چرا پليس اين متكديان را جمع نميكند؟ چرا بهزيستي مركزي براي نگهداري آنها ايجاد نميكند و بالاخره مردم از اين قبيل صحنهها ناراحت ميشوند و معترضند از اينكه عدهاي براي سلامت جامعه مضرند و ايجاد مزاحمت در پيادهروها خيابانها و جلو پاساژها و اماكن براي دختران و پسران جوان دارند.
آيا بهتر نيست اين تغييرات در روند زماني مناسبتري اتفاق بيفتد؟ بگذاريد يك نمونه بياورم. از يكي از خانمهايي كه پليس او را بازداشت كرده بود، پرسيدم كه آيا بعد از اين اتفاق تغييري در پوششتان خواهيد داد. او در جواب گفت شما چطور فكر ميكنيد. من همينطور كه هستم، ميمانم.
اين امر خواست عمومي نيست. اولا مردم كشور ما مسلمان هستند ثانيا كساني كه پوششي مناسب ندارند از دو حال خارج نيستند، يا شناخت مناسبي از مكتب و دين ندارند يا كساني هستند كه در خانوادههاي آنها تربيت ديني و ارزشهاي اخلاقي خيلي كمرنگ است ميگويند اين براي ما عادت شده يا خواست دلمان اين است يا ميگويند من هميني هستم كه هستم. آيا ميتوانيم مصالح و منافع يك ملت را به خاطر خواست دل يك عده، ناديده بگيريم؟
بالاخره بايد به نتيجه كار فكر كنيم يا نه؟
اگر ما يك باند سرقت و دزدي را در تهران شناسايي كنيم و بدانيم كه اگر اينها را دستگير نكنيم، كار آنها توسعه پيدا ميكند، آيا حاكميت وظيفه ندارد كه جلوي آنها را بگيرد ولو اينكه منجر به دستگيري همه افراد آن باند شود؟ در برخي جاها بعضي آسيبها حالت مريضي و ميكروب را دارند كه اگر كسي از آن جلوگيري نكند اشاعه پيدا ميكند.