پاسخ اين پرسش را به همراه پاسخ سوالاتي نظير چرايي دخالت و مشاركت مردم در سياست، علل بروز درگيريهاي خانمانسوز همانند بوسني، علت رخداد فاجعه يازدهم سپتامبر و دهها پرسش ديگر درباره سياست را ميتوان در كتاب خواندني و جذاب <مقدمهاي بر روانشناسي سياسي> خواند.
روانشناسي سياسي از دروس جديدي است كه بهعنوان حوزههاي ميان رشتهاي از علوم اجتماعي با هدف تحليل رفتارهاي سياسي رهبران، شخصيتهاي سياسي، گروهها و افراد براساس نظريهها و مفاهيم روانشناختي در مراكز آموزش عالي جهان تدريس ميشود. در مراكز آموزش عالي كشور چندان بهايي به اين درس داده نميشد و شايد يكي از علل آن فقر منابع درسي بود. روانشناسي سياسي مدتي است كه در برنامه درسي دوره كارشناسي ارشد رشتههاي علوم سياسي و روابط بينالملل دانشكده روابط بينالملل وزارت امور خارجه گنجانده شده است.
دكتر كمال خرازي، وزير سابق امور خارجه به همراه يكي از همكارانش دكتر جواد علاقبندراد اخيرا كتابي را ترجمه و توسط نشر دانشگاهي به چاپ رساندهاند كه علاوه بر تامين بخشي از نيازهاي علمي دانشجويان، ابزارهاي ذيقيمتي نيز براي تحليل رفتار سياسي افراد، مقامات، گروهها و ملتها در اختيار نويسندگان، تحليلگران، مفسران و روزنامهنگاران قرار ميدهد. كتاب <مقدمهاي بر روانشناسي سياسي> نام دارد و مارتاكاتم، بثوتيز - اولر، النامسترز و توماس پرستون، نويسندگان آن هستند.
كتاب 10 فصل دارد و با توضيح چيستي روانشناسي سياسي آغاز ميشود و به تاريخچه اين رشته نيمنگاهي مياندازد. فصل دوم كتاب به شخصيت و سياست اختصاص دارد و ميكوشد به پرسشهاي فراواني كه در اين باب وجود دارد، پاسخ دهد. پرسشهايي نظير اينكه شخصيت چگونه بر رفتار سياسي تاثير ميگذارد؟ آيا افراد بينظيرند يا با تركيبهاي متفاوت ويژگيهاي مشترك دارند كه موجب ميشود در رفتار سياسي مشابهت از خود بروز دهند؟ ميدانيم كه بررسي شخصيت سياسي، از قديميترين سنتها در روانشناسي سياسي است و از مفهوم شخصيت براي ارزيابي انواع گستردهاي از رفتارهاي سياسي استفاده شده است. ويژگيهاي شخصيت قدرتطلب و خصوصيات رهبران از بخشهاي خواندني اين فصل است.
<شناخت، هويت اجتماعي، هيجانها و نگرشها در روانشناسي سياسي بهعنوان فصل سوم است كه مفاهيم جدي از روانشناسي شناختي و اجتماعي را بر خواننده عرضه ميكند و كاربرد آنها را درخصوص روانشناسي سياسي شرح ميدهد. نقش هيجان و عاطفه در سياست يكي از موضوعات پركشش اين بخش از كتاب است.
<روانشناسي سياسي گروهي> فصل بعدي كتاب را شكل داده كه انسان سياسي را در محيط پيراموني يعني در ميان گروهي و در مقام عضو گروه كه در سياست نقش مهمي دارند، بررسي ميكند. فصل پنجم كتاب به <بررسي رهبران سياسي> اختصاص دارد. ابعاد شخصيت، شناخت و رفتار افراد در گروههاي كوچك بهمنظور كاوش در سبك مديريت و رهبري با توجه به برخي چارچوبهاي تحليلي در اين فصل بررسي ميشود. روساي جمهوري اسبق آمريكا براي طرح مفاهيم مربوط به تحليل رهبران هدف كنكاش قرار ميگيرند. بهعنوان مثال در سبك رهبري در حوزه سياست داخلي ترومن داور و تكرو بوده و در حوزه سياست خارجي هدايتگر و ديدهبان. اين خصوصيات براي بيل كلينتون به ترتيب در سياست داخلي واگذاركننده و ناظر و در سياست خارجي مجري و ناوبر بوده است. فصل بررسي رهبران سياسي را شايد بتوان جذابترين بخش كتاب ناميد.
<رأيگيري، نقش رسانههاي گروهي و مدارا> عنوان فصل ششم كتاب مقدمهاي بر روانشناسي سياسي است. برخي سوالات در اين بخش بهطور جدي هدف بررسي قرار گرفته است. مثلا مردم عادي درباره آرمان دموكراتيك و سياسي تا چه حد پيچيده فكر ميكنند؟ آمريكاييها به چه ميزان به اطلاعات سياسي توجه دارند؟ مردم عادي اطلاعات سياسي را چگونه پردازش ميكنند و بهعلاوه تاثير رسانههاي گروهي بر تفكر سياسي چگونه و به چه ميزان است و يا مردم تا چه حد با عقايد مخالف مدارا ميكنند!
به بيان ديگر رفتار رأيدهندگان در آمريكا و انگلستان و نيز تاثير مشاركتكنندگان در حوزه سياست بر كيفيت دموكراسي در اين فصل با جزئيات بررسي و تحليل ميشود.
<روانشناسي سياسي نژاد و قوميت> با توجه به اينكه نژادپرستي و قوميتمحوري از عوامل مهم مناقشات سياسي سازشناپذير در سرتاسر جهان است، بهعنوان فصلي جداگانه در اين كتاب هدف نقد، تحليل و بررسي قرار گرفته است.
<روانشناسي سياسي ناسيوناليسم> و <افراطيهاي سياسي از ديد روانشناسي> عناوين مضمون هشتم و نهم است. ناسيوناليسم پديدهاي فراگير نيست، اما در 200 سال گذشته محرك مهمي در رفتار سياسي بوده است. امروزه ناسيوناليسم را يكي از خطرناكترين منابع رفتار سياسي در قرن بيستم ميشناسند. مگر نه اينكه ناسيوناليسم آلمان عامل بروز جنگ دوم جهاني شد. ريشههاي ناسيوناليسم و تاثير آن در رفتار سياسي از موضوعات مورد بررسي كتاب است. البته نبايد فراموش كرد كه ناسيوناليسم منشأ فداكاريهاي بزرگ نيز بوده است. تندروي سياسي و بررسي برخي انواع وحشيانه خشونت سياسي در فصل نهم مورد بررسي قرار گرفته است.
روانشناسي سياسي مناقشات و امنيت بينالمللي> پايانبخش فصول كتاب مقدمهاي بر روانشناسي سياسي است. مردم در طول تاريخ همواره با درگيري و جنگ و خشونت دست و پنجه نرم كردهاند و البته در تمام ادوار عالمان و دانشمندان كوشيدهاند به علل اين درگيريها پي ببرند، اما راهي بس دراز را پيش روي خود ديدهاند. در اين فصل كوشش شده كه براي درك بهتر علل وقوع جنگها، موضوع از جهات مختلف هدف بررسي قرار گيرد و به رويكردهاي روانشناسي سياسي در بررسي امنيت و مناقشات بينالمللي توجه جديتري به عمل آيد.
كتاب مقدمهاي بر روانشناسي سياسي را مركز نشر دانشگاهي در بهار 86 از زير چاپ خارج كرده است. هر كس كه به مسائل سياسي ميانديشد، از مطالعه اين كتاب بينياز نيست تا با خواندن اين كتاب دريابند كه افراد براي نيل به مقاصد سياسي دست به چه اقدامات غمانگيز و هولناكي ميزنند و با ريشههاي رواني اين ماجراها آشنا شوند.
كتاب كوشيده بياموزد اگر مايليم الگوهاي رفتاري زيانبار افراد را بشناسيم و براي اصلاح آن اقدام كنيم، بايد ريشههاي رواني رفتار سياسي آنها را بهدرستي درك كنيم.